Ik zat aan de eettafel in mijn eigen appartement aan de Oudegracht en dronk koffie uit een mok die niet naar Riet rook. Beneden gleed een tram voorbij; het geroffel kwam door de vloer omhoog. Evi zat op het parket met Duplo. Mijn telefoon stond op niet storen. Thijs had in drie dagen zeventien berichten gestuurd. De laatste: „Je laat mijn moeder stikken. Denk maar niet dat ik dit vergeet."
Nou, hier is mijn versie.
Elf jaar lang ben ik de slechte schoondochter geweest. Volgens Riet, de moeder van mijn man, heb ik haar zoon ingepakt, hem een kind aangesmeerd en teer ik nu op zijn salaris. Dat vertelt ze aan iedereen die het horen wil: bij de kaasboer op de Biltstraat, bij de pedicure, op verjaardagen. Haar woorden, niet de mijne.
De realiteit is saaier. Thijs en ik werkten allebei bij een verzekeraar aan de Ganzenmarkt. Zelfde functie, zelfde schaal, zelfde tweeduizend achthonderd euro netto. Onze dochter Evi is vier. We regelden alles samen: wie tijd had bracht haar naar de peuterzaal in Lombok, wie eerder klaar was haalde op. Op zaterdag naar het Wilhelminapark, eendjes kijken, koffie bij het paviljoen. Niks bijzonders.
Tot de beroerte.
Eerst één. Toen, een week later, de tweede. Riet woonde in een portiekwoning aan de Adelaarstraat, driehoog, geen lift. Na de tweede beroerte kon ze niks meer: geen woord, alleen gebrabbel, geen vork vasthouden, niet naar het toilet. Thijs besliste binnen een dag dat we bij haar introkken. Ons eigen appartement, van mij gekregen van mijn ouders, moest leeg blijven. Voor onbepaalde tijd.
Na een maand kwam het gesprek.
Het was avond. Evi sliep op een matrasje in de woonkamer van Riet. Ik zat met een bakje yoghurt aan het kleine keukentafeltje. Er hing een geur van nat wasgoed en oud frituurvet. Buiten hoorde je de remmen van een bus piepen.
„Sanne," zei Thijs, „je moet je baan opzeggen."
Ik zette het bakje neer. „Moet."
„Iemand moet voor ma zorgen. Ik ben haar zoon, maar ik werk fulltime."
„Ik ook."
Hij wreef over zijn gezicht. „Dat is anders. Jij bent een vrouw."
„En jouw moeder is jouw moeder. Niet de mijne."
„Dus jij wilt dat een vreemde haar luiers verschoont?" Zijn stem klonk alsof ik had voorgesteld het servies kapot te gooien.
„Ik stel voor dat we iemand inhuren," zei ik. „Een professional."
Hij lachte kort. „Weet je wat dat kost? Tweeëntwintig vijftig per uur! En ma raakt in paniek van een vreemde."
Tweeëntwintig vijftig. Hij had het precies uitgerekend. Maar het was nooit bij hem opgekomen om zelf één luier te verschonen.
Ik stond op, pakte mijn jas en liep naar het café bij de speeltuin waar de andere moeders van Evi's peutergroep al zaten. Ik vertelde wat er was gebeurd. Niemand zei dat ik moest toegeven. Ze kennen Riet. Ze weten hoe ze me al die jaren behandeld heeft.
Die maand rende ik mezelf voorbij. Werken, Evi ophalen, naar Riet, koken, haar helpen eten, Evi in bad, Riet op bed leggen, 's nachts wakker worden als ze riep. Ik sliep in het ziekenhuis op een klapbed toen ze daar lag. Geen bedankje. Niks.
Op een donderdag kwam ik met Evi terug van zwemles. Thijs stond in de gang van Riet's flat, telefoon in zijn hand, kaken op elkaar.
„Je bent weggegaan zonder haar eten te geven," zei hij. „Ik moest het zelf doen."
„Welkom in mijn wereld."
„Dat is niet grappig."
„Nee," zei ik. „Dat is het niet. Ik zei je drie weken geleden: huur iemand in. Je wilde niet luisteren."
„Omdat een vreemde niet goed voor haar is!"
Ik pakte Evi's knuffel van de kapstok. „En ik ben wel goed genoeg om het gratis te doen. Toch?"
Hij begon te schreeuwen. Evi begon te huilen. Ik nam haar hand en liep de trap af.
Die avond belde hij elf keer. Ik legde de telefoon op tafel en keek ernaar terwijl hij bleef trillen. De volgende ochtend hoorde ik van een collega dat Thijs twee dagen verlof had opgenomen. Prima. Laat hij zelf eens ondervinden wat zorgen is.
Maar het verhaal stopte daar niet.
Terug aan de Oudegracht, drie dagen later, zette ik mijn koffie neer. De mok liet een kring achter op het houten tafelblad. Evi klakte met een Duplo-blokje. Ik keek uit het raam naar de Domtoren die boven de bomen uitstak.
Toen heb ik drie dingen gedaan.
Eerst belde ik een slotenmaker. Diezelfde middag stond er een jongen van een jaar of vijfentwintig voor de deur. In twintig minuten verving hij het cilinderslot. Ik kreeg drie sleutels. Eén stopte ik in mijn zak, één legde ik in het keukenlaatje, de derde hield ik in mijn hand. Thijs' sleutel paste niet meer.
Toen belde ik een thuiszorgorganisatie. Na twee keer doorschakelen en een intake van tien minuten had ik een afspraak: vanaf maandag komt er drie keer per week een verzorgende voor Riet. Vier uur per bezoek. Maandag, woensdag en vrijdag. Tweeëntwintig vijftig per uur, inclusief btw. Ik betaal de helft. Thijs de andere helft, of hij nou wil of niet.
En als laatste opende ik de bankapp op mijn telefoon. Ik had al een eigen rekening aangevraagd. Nu zette ik mijn salaris erop om, met ingang van de volgende storting.
Daarna schreef ik een brief. Geen ellenlang verhaal. Gewoon:
„Thijs, voor je moeder is professionele zorg geregeld. Contract en factuur zitten erbij. Mijn helft maak ik maandelijks over. Ik ben beschikbaar voor Evi en voor overleg, maar niet als verzorger. Mijn sleutel past. De jouwe niet. Sanne."
Ik stopte de brief, het contract en een kopie van de slotenmakersnota in een envelop. Schreef zijn naam erop. Plakte een postzegel. Maakte een foto van de envelop met mijn telefoon.
Die avond om half elf stond hij voor de deur.
Het trappenhuis van het appartement aan de Oudegracht kraakt bij de derde tree van onderen. Ik kende dat kraken al elf jaar. Ik bleef aan de eettafel zitten.
De bel ging. Ik deed niet open.
Hij belde nog een keer, langer. Daarna ging mijn telefoon. Ik liet hem overgaan.
Toen hoorde ik het geluid van een sleutel die in het slot probeert te draaien. Metaal schraapte. De sleutel paste niet. Hij probeerde het nog een keer, harder.
Door de deur heen: „Sanne? Waarom past mijn sleutel niet?"
Ik stond op, liep naar de deur en keek door het spionnetje. Daar stond hij, de sleutel in zijn omhooggeheven hand, zijn gezicht vlak bij het kijkgaatje. Zijn mond stond open.
„Kijk in de brievenbus," zei ik.
Ik schoof de envelop onder de deur door. Hij bukte, pakte hem, scheurde hem open terwijl hij bleef praten: „Wat is dit? Een contract? Sanne, doe open. We moeten praten!"
Maar ik had mijn hand al op het nachtslot. Ik voelde het koude metaal. Ik draaide het dicht. Het klikte. Eén keer, helder.
Toen liep ik terug naar de keuken, schonk een glas wijn in en ging bij het raam zitten. De tram gleed beneden voorbij. In de envelop zat alles wat hij moest weten. De rest was aan hem.
